ambáhan

poetry, literature, Ancient Customs, customs, traditions

 

 

Nabanggit ni Fray Ignacio Francico Alcina (1668) ang ambáhan bílang isa sa mga sinaunang anyo ng pag-tula ng mga Bisaya. Walang dagdag na impormasyon si Alcina. Ngunit naging popular ngayon ang am-báhan dahil kay Antoon Postma at sa kaniyang saliksik sa buhay at kul-tura ng Hanunoo Mangyan sa Min-doro. Naglabas pa ng isang aklat na koleksiyon ng mga tulang Mangyan si Postma (muling nalathala 1981). Alinsunod  sa  paliwanag  at  mga halimbawang tula, ang ambáhan ay isang katutubong anyo ng pagtula ng  mga  Hanunoo  Mangyan at may sukat na pipituhin ang   bawat     taludtod.

 

Regular ding may tug-ma ang bawat dalawang magkasunod na taludtod, baga-man walang tiyak na bílang ng taludtod ang bawat magkakatugmang mga taludtod. Wala ding tiyak na bílang ng mga taludtod. May ambáhang tatlo lámang taludtod ngunit may ambáhang umaabot sa 20 taludtod. Binibigkas/inaawit ang tula para sa isang okasyon, mula sa ganitong halimbawa sa mapagbirong pag-aalaga ng batà:

 

Kaw danga maglumi                    Huwag ka ngang umiyak

Kita madnugan kuti                      Bakâ magising ang pusa

Kuti gin sa siyangi                        Pusang mula pa sa siyangi

Mag-ingaw magyangyangi           Ngumiyaw at mag-ingay

Kita ud may ibawi                         Wala kitang pambugaw

Kantam bangkaw nabari              Sibat natin ay nabali

Kita utak nalumbi.                        Itak natin ay nabingaw.

 

Hanggang pangingibig, pagtatrabaho, at paglalarawan ng kanilang daigdig. Hitik ito sa talinghaga, gaya ng sumusunod:

 

Tigday na nawa naw-an              Ang tabak kung bago pa

Tigdayan sa daramgan                Ikiskis sa hasaan

Bag-o tigday sa kaywan              Itaga sa kakahuyan

Siyan nga panmanlangan            At sakâ ito subukan

Sa kiling sa kawayan.                  Sa pagkayas ng kawayan.

 

Tula ito hinggil sa edukasyon ng kabataan. Inihambing sa tabak ang mga karanasang kailangang matutuhan at pagdaanan ng kabataan upang higit na maging kapaki-pakinabang sa lipunan. (VSA)

 

Cite this article as: ambáhan. (2015). In V. Almario (Ed.), Sagisag Kultura (Vol 1). Manila: National Commission for Culture and the Arts. Retrieved from https://philippineculturaleducation.com.ph/ambahan/

Related Articles